Programmaplan

Achtergrond Duurzame Luchtvaart

 Duurzame Luchtvaart

Luchtvaart verbindt Nederland met de rest van de wereld. Die wereldwijde bereikbaarheid levert een belangrijke bijdrage aan ons welzijn en onze welvaart. Goede internationale verbindingen zijn essentieel voor de Nederlandse open economie. De luchtvaart levert een belangrijke bijdrage aan de economie. De luchtvaartsector creëert 114.000 banen en ruim 10 miljard toegevoegde waarde. Daarnaast is de Nederlandse luchtvaart-maakindustrie nog eens goed voor 20.000 kennisbanen en 5 miljard euro omzet.

Nederland heeft zich gecommitteerd aan de klimaatdoelstellingen van Parijs. Ook de luchtvaart zal moeten bijdragen aan de reductie van CO2.  De gezamenlijk missie is de Nederlandse luchtvaartsector te verduurzamen. Onze doelstellingen voor de komende 50 jaar: in 2030 naar een CO2-emissie op het niveau van 2005 voor de internationale luchtvaart en zero emissie van de grondgebonden luchtvaartactiviteiten. In 2050 naar een CO2 emissiereductie van 50% tov 2005 voor de internationale luchtvaart en de binnenlandse luchtvaart op zero emissieniveau. En in 2070 zero emissie voor de gehele luchtvaart.

 Corona en luchtvaart

De luchtvaart heeft in korte tijd een enorme kentering laten zien in het aantal vliegbewegingen door het wereldwijde Covid-19 virus. De verwachte economische recessie en het pakket aan maatregelen voor de 1,5 meter-samenleving zal de vraag en capaciteit op de korte termijn beïnvloeden. De impact op de langere termijn is onzeker.

Ondanks dat de sector door de moeilijkste tijd van haar bestaan gaat, zien we ook kansen. Juist deze tijd biedt de mogelijkheid om het verduurzamen van de luchtvaart te versnellen. Door hierin meer te investeren, ontwikkelen we kennis, technologie en werkgelegenheid die bijdragen aan de transitie van Nederland naar een duurzame economie. Het geeft Nederland de kans om koploper in verduurzaming te worden.

 Zo werken we aan verduurzaming

Samen optrekken is in deze economisch onzekere tijd belangrijker dan ooit.  Aan de Duurzame Luchtvaartafel nemen de volgende partijen deel: in Nederland opererende luchtvaartmaatschappijen, luchthavens, grondafhandelaren, maakindustrie, reisorganisaties, brancheorganisaties, kennisinstellingen, energiesector en de overheid. 

Bij het verduurzamen richt de Duurzame Luchtvaartafel zich op de maatregelen die bijdragen aan de energietransitie van de luchtvaartsector waarmee de meeste klimaatwinst te halen valt en die ook (mondiaal) door andere landen kunnen worden overgenomen. Het gaat om duurzame brandstoffen voor de luchtvaart en (radicale) technologische innovatie voor schonere (o.a. electrisch) en stillere vliegtuigen, een efficiënte operatie op de grond (o.a. duurzaam taxiën) en in de lucht (o.a. herindeling Europees luchtruim). Daarnaast informeren we het publiek objectief over de CO2 uitstoot van reizen en over de maatregelen die reizigers en werkgevers zelf kunnen nemen om hun klimaatvoetafdruk te verkleinen en/of (gedeeltelijk) te compenseren.

Zes actieprogramma's, de 'motor' achter het programma Duurzame Luchtvaarttafel

Inhoudelijke expertise en capaciteit zijn bij elkaar gebracht in zes actieprogramma’s om voortgang te boeken. Partijen met een belang bij of kennis over een bepaald thema werken samen aan het realiseren van een plan.

De actieprogramma’s vallen onder drie werkgroepen: Informatie, Duurzame Brandstoffen en Innovatie. De functie van de werkgroepen is om de actieprogramma’s verder te krijgen bijvoorbeeld als klankbordgroep of om beslissingen voor te bereiden of te nemen. Er is samenhang tussen de thema’s maar weinig afhankelijkheid.

De Duurzame Luchtvaartafel houdt in de gaten of ieder actieprogramma afzonderlijk zich houdt aan de opgave en aan de doelstellingen. Het programmamanagement heeft een belangrijke rol in het signaleren en bewaken van de raakvlakken van de actieprogramma’s.

Doelen en monitoring

De ambitie van het actieprogramma doelen en monitoring (in ontwikkeling) is om de klimaatdoelstellingen voor luchtvaart te kwantificeren, te onderbouwen, te monitoren en waar mogelijk aan te scherpen.

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is trekker van het actieprogramma Doelen en Monitoring en de twee projecten die eronder hangen: het CO2-plafond en de aanpak van niet-CO2-klimaateffecten. Het CO2-plafond is door het kabinet aangekondigd in de Luchtvaartnota met het doel om de CO2-ambities van het Akkoord Duurzame Luchtvaart te borgen. De aanpak wordt momenteel uitgewerkt door de meest betrokken partijen van de Tafel in de kerngroep met een adviesgroep en externe expertise om tot de best mogelijke beslisinformatie te komen.

Politieke besluitvorming wordt in 2022/2023 verwacht. De aanpak van niet-CO2-effecten zal in de loop van 2021 nader vorm krijgen op basis van het verslag van de Europese Commissie wat op 23 november 2020 is gepresenteerd.

Ga naar bestandsmap

Bewustwording en gedragsverandering

Het is van belang om het publiek objectief te informeren over de CO2-uitstoot van vliegreizen en welke maatregelen reizigers en werkgevers zelf kunnen nemen om hun klimaatvoetafdruk te verkleinen.

Als aannames worden gehanteerd dat 1) reizigers die vliegen weinig weten over de manieren waarop zij de klimaateffecten van hun vliegreis kunnen verkleinen of (gedeeltelijk) compenseren en 2) meer kennis zorgt voor meer gewenst gedrag zoals de klimaateffecten van reizen verkleinen of (gedeeltelijk) compenseren

Uitgangspunt voor dit programma is het KiM rapport waarin tien gedragsinterventies staan beschreven om de CO2 uitstoot van vliegreizen te reduceren, gericht op mensen die vliegen voor vakantie of bezoek aan familie en vrienden.

Zakelijk reizen

Het is ook de bedoeling dat er een aanpak komt voor zakelijk reizen. Milieu Centraal kan hier ook trekker voor worden, met hulp en ondersteuning van andere partijen. Zoals ANVR, PWC en Anders Reizen. Hier moet nog een plan voor worden gemaakt. Een en ander is afhankelijk van de inschatting van betrokken partijen of er voor de zakelijk reiziger al voldoende initiatieven lopen.

Ga naar bestandsmap

Duurzame brandstoffen

De toepassing van Duurzame brandstoffen wordt mondiaal beschouwd als één van de belangrijkste instrumenten om de CO2-uitstoot van de Luchtvaart te reduceren, in aanvulling op diverse reeds lopende technologische, operationele en infrastructurele maatregelen.

Voor de Internationale Luchtvaart zijn voorlopig geen technische alternatieven beschikbaar voor aandrijving via verbrandingsmotoren. Duurzame brandstoffen zijn op dit moment nog 2 tot 5 keer duurder dan fossiele brandstoffen. Nederland heeft dankzij de combinatie van chemische industrie, infrastructuur (pijpleidingen), lucht- en zeehavens en kennisinstellingen, alle spelers in huis om een voortrekkersrol op de markt voor Duurzame brandstoffen te spelen.

De werkgroep duurzame luchtvaartbrandstoffen werkt aan het actieprogramma. Het actieprogramma heeft als doel om nog concreter in beeld te brengen welke stappen noodzakelijk en mogelijk zijn om de productie en inzet van duurzame luchtvaartbrandstoffen te stimuleren en ook te duiden welke partijen hier direct aan kunnen bijdragen. Onderdeel hiervan is het realiseren van Nederlandse productiecapaciteit voor biokerosine uit duurzame grondstoffen, het ontwikkelen van commerciële productie van duurzame kerosine langs synthetische weg uit CO2 en het in kaart brengen van kansrijke grondstoffen en conversietechnologieën voor duurzame luchtvaartbrandstoffen.

Ga naar bestandsmap

Vlootvernieuwing en retrofitting

Binnen het actieprogramma wordt ingezet op drie sporen:

  • Transitie naar een efficiëntere vloot door de aanschaf van nieuwe beschikbare dan wel in ontwikkeling zijnde vliegtuigen alsmede door het aanbrengen van retrofits aan bestaande vliegtuigen;
  • De inzet van nieuwe efficiënte vliegtuigen op de routes van en naar Nederland, niet alleen door maatschappijen die Nederland als basis hebben;
  • Ontwikkeling en op de markt brengen van innovatieve technologieën voor de vloot van de toekomst.

Partijen constateren dat het reduceren van het brandstofverbruik een direct positief effect heeft op het verlagen van de CO2-uitstoot. Brandstof is één van de grootste kostenposten van een luchtvaartmaatschappij en is daarmee ook een belangrijke driver voor een continue vlootvernieuwing en retrofitting.Door de inzet van de nieuwste en meest efficiënte vliegtuigen op vluchten van en naar Nederland kan een aanzienlijke hoeveelheid brandstof worden bespaard en CO2-uitstoot worden gereduceerd. Randvoorwaarde hierbij is een positieve business case, mede gelet op de brandstofprijzen en de te behalen efficiëntiewinst.

Ga naar bestandsmap

Hybride elektrisch vliegen en grondoperaties

Het actieprogramma heeft als ambitie dat Nederland in 2030 koploper wil zijn op het gebied van elektrificatie van de Luchtvaart via een samenwerking tussen overheid, gebruikers, industrie, operators en kennisinstituten op het gebied van innovatie, R&D en in de praktijk brengen daarvan, alsmede de innovatie in bijbehorende business modellen. 

De impact van hybride elektrisch vliegen op de reductie van CO2, geluid, fijnstof en andere broeikasgassen kan groot zijn, maar de verwachting is dat deze effecten grotendeels pas na 2030 kunnen worden gerealiseerd. Hoewel een verdere elektrificatie van de luchtvaart al jarenlang wordt onderzocht, zijn technologische doorbraken nodig.

Deze innovaties beperken zich niet alleen tot technologieontwikkeling maar omvatten ook de daaraan gerelateerde businessmodellen ten aanzien van de luchtvaartoperaties en de aanvoerketen.  Daarbij zullen nieuwe aandrijflijnen, componenten, energieopslag, en het ontwikkelen van vliegtuigconcepten met verbeterde aerodynamische eigenschappen en voorstuwingsintegratie worden ingezet om de CO2-emissies van de luchtvaart significant verder te verlagen.

Bovenstaande ambitie, innovatiestrategie en maatregelen is uitgewerkt in een Actieprogramma Hybride Elektrisch Vliegen (AHEV-2020). Dit Actieprogramma zal naast verdere detaillering van relevante technische en bedrijfskundige/organisatorische ontwikkelingen de financiering, milieueffecten en aanpak van de maatregelen nader specificeren.

Ga naar bestandsmap

Operations

Hieronder vallen de bestaande en toekomstige operationele innovaties van luchtvaartmaatschappijen, onderhouds-, reparatie- en revisiebedrijven en andere bedrijven uit de keten en/of luchthavens. Dit betreft ook maatregelen die de industrie zelf heeft opgepakt of gaat aanpakken.

Doel van dit actieprogramma is het behalen van synergievoordelen en bewaking van de samenhang van projecten en daaruit voortvloeiende activiteiten.

Ga naar bestandsmap

Partners Duurzame Luchtvaart