Bezig met laden...

‘We zijn een fossielverslaafd land’ | Dutch Mobility Innovations

home "»" Communities "»" Dutch Mobility Innovations "»" artikelen "»" ‘We zijn een fossielverslaafd land’
Dutch Mobility Innovations

Verlaat Community:

Weet je zeker dat je je lidmaatschap wilt verwijderen van

Word lid van deze Community:

Lid worden van deze community?

Toevoegen nieuw tabblad

Voeg een hyperlink toe aan de communitynavigatie. U kunt linken naar interne of externe webpagina's. Voer de naam van het tabblad en de tab-URL in. Upload of kies een pictogram. Klik vervolgens op Opslaan.

De naam die in de navigatie van de Community verschijnt.
De url kan verwijzen naar een interne of externe webpagina.
Login als je wilt volgen, delen of deelnemen in deze Community.
Nog geen lid?Meld je Nu aan

‘We zijn een fossielverslaafd land’

 /5
0 (0stemmen)

Voorzitter klimaattafel mobiliteit Hoe kan de vervoerssector bijdragen aan CO2-reductie? Annemieke Nijhof zocht voor het kabinet oplossingen. En kreeg daarbij onbedoeld hulp van De Telegraaf.

Crisis? Welke crisis? De boodschap van de bewindslieden die vorige week het klimaatakkoord namens het kabinet presenteerden, was vooral geruststellend. Alles komt goed, we hebben geen haast.

Annemieke Nijhof, die voor dat akkoord samen met ruim twintig maatschappelijke partijen maatregelen aandroeg voor wegverkeer en openbaar vervoer, was verbaasd. „Dit is niet hoe je een crisis communiceert. De boodschap van het kabinet is: we hebben dertig jaar de tijd. We gaan beginnen, maar we doen rustig aan. Alleen: we hebben nog elf jaar om het doel van halvering van de CO2--uitstoot te halen. Opzetten en uitvoeren van grote beleidswijzigingen kost tien jaar. Voor het draagvlak in de samenleving is deze aanpak misschien goed. En na al het debat vind ik het knap dat het kabinet nog zo ver is gekomen. Maar of er genoeg ligt, is een gewetensvraag. Mijn zorg is dat mensen denken dat het niet meer urgent is.” 

Nijhof, tot eind vorig jaar bestuursvoorzitter van ingenieurs- en adviesbureau Tauw, voelt dat wel zo. „Ik ben als procestechnoloog afgestudeerd op ontploffende reactoren. Ik heb me als ambtenaar beziggehouden met het waterdossier, ik zit in de raad van het toezicht van het KNMI. Dat alles heeft van mij een meer dan gemiddeld bezorgde burger gemaakt. Voor mij staat vast dat de aarde opwarmt, dat de toename van CO2 in de atmosfeer daaraan bijdraagt en dat die CO2vrijkomt door opstoken van fossiele brandstoffen. Dus is het alle hens aan dek om dat proces te vertragen.”

Grote thermostaat 

De wijze waarop de strijd tegen klimaatverandering wordt uitgelegd aan het publiek, vindt Nijhof niet heel gelukkig. „We proberen het vraagstuk te vertalen in iets wat begrijpelijk is, door te spreken over 1,5 graad opwarming. Hoe moeten mensen begrijpen wat het verschil is tussen 1,5 en 2 graden? In de beeldvorming is het alsof we met z’n allen rond een grote thermostaat staan en aan die knop kunnen draaien. Dat is een illusie. Je moet doen wat je kan, maar niet denken dat je de aarde volledig begrijpt en doelen tot achter de komma afspreken. Ik vind dat hovaardig.” 

Toch heeft Nijhof dat wel gedaan. Ze aanvaardde de opdracht van het kabinet om een van de vijf klimaattafels te leiden, over het thema mobiliteit. Met NS, ANWB, Bovag, Fietsersbond en andere vervoerorganisaties bedacht ze in drie maanden tal van maatregelen die moeten leiden tot een besparing van 7,3 megaton CO2 („ja, een doel tot achter de komma”) in 2030. De vijf klimaattafels samen moeten op hun domeinen 48,7 megaton besparen. Het aandeel van verkeer en vervoer aan de CO2-uitstoot in Nederland is ruim 21 procent.

Nijhof en haar tafelgenoten kregen beperkingen mee van het kabinet. De maatregelen mochten de fiscus geen geld kosten. Rekeningrijden en verlaging van de maximumsnelheid van 130 kilometer per uur waren taboe. „23 partijen aan tafel waren voor rekeningrijden, alleen de rijksambtenaar niet, want er mocht niet over gepraat worden van het kabinet.” Lucht- en scheepvaart vielen af vanwege internationale afspraken.

U was het niet eens met de opdracht en de beperkingen. Werkte dat wel? 

„Ik was de neutrale tafelvoorzitter. Ik ben terechtgekomen in een klassiek beleidsproces. We hebben een probleem en daar verzinnen we de goedkoopste oplossing voor. De opdracht was: kijk naar het aantal euro’s per ton CO2. Het klimaatvraagstuk werd gereduceerd tot één kwestie, namelijk CO2-reductie. Dat is een technocratische benadering. Alle tafels ontdekten dat de goedkoopste oplossing niet altijd de beste is.” 

Heeft u daar een voorbeeld van? 

„Misschien is de goedkoopste oplossing per ton CO2 om de prijzen van het openbaar vervoer te verlagen of parkeren in de binnensteden te verbieden. Het is heel effectief om de accijns op fossiele brandstof te verhogen. Maar dan stuit je onmiddellijk op sociale vragen. We zien mobiliteit als basisvoorwaarde om mee te kunnen doen aan de samenleving. We willen dat iemand met een kleine beurs ook zijn kinderen naar voetbal kan brengen. Dus ingrepen die aantrekkelijk zijn omdat ze weinig kosten per ton CO2, sneuvelen in de politieke realiteit omdat ze onacceptabele sociale gevolgen hebben. Dat is een van de grootste lessen.” 

Wat had u achteraf anders gedaan? 

„Als tafelvoorzitters hadden we al snel door dat in het klimaatakkoord enorme sociale vraagstukken speelden. Bij woningen, bij auto’s, in de landbouw, de energierekening. Achteraf hadden we eerder terug moeten gaan naar het kabinet en een maatschappelijk debat moeten voorstellen. Is er geen democratisch tekort? Mensen hebben nooit kunnen stemmen over het klimaatbeleid, want het was geen issue bij de vorige verkiezingen. Ze hadden geen idee wat het zinnetje ‘we onderschrijven het klimaatakkoord van Parijs’ in verkiezingsprogramma’s betekende. Ik heb een gevoel van ongemak omdat we ons nu vastleggen op maatregelen met een kabinet dat er over twee jaar niet meer zit.” 

Elders sprak u over ideeënarmoede bij de politieke partijen.

„Als je bij de wetenschappelijke bureaus van de grote partijen kijkt, hebben ze boekenkasten vol over arbeidsmarkt en pensioenen. Maar over klimaat kom je bij partijen als VVD, CDA en PvdA weinig tegen. Ze hadden daar nog niet over nagedacht op een manier die bij hun ideologie past. Toen het maatschappelijk veld aan de tafels met ideeën kwam, is de coalitie heel erg geschrokken. Van de impact, van wat het betekent om ‘Parijs’ te onderschrijven.” 

Politici als Sybrand Buma [CDA] reageerden kritisch op de voorstellen.

„Dat vond ik niet chique. Of zeg maar onaardig. We hadden aan onze opdracht voldaan, met al die beperkende voorwaarden. En dan word je weggezet als klimaatelite die proseccodrinkende Teslarijders bevoordeelt. Dat vond ik onheus.” 

Was het moeilijk om overeenstemming te bereiken, met zoveel partijen met zeer verschillende belangen? 

„Bij de start hebben we gezegd: we onderschrijven de doelstelling, maar onder één voorwaarde: we willen niet dat de mobiliteitsarmoede toeneemt. Het schijnt dat nu al één miljoen mensen in Nederland niet aan de samenleving kunnen deelnemen omdat ze geen geld hebben voor vervoer. Kinderen zonder fiets, mensen die geen ov-chipkaart kunnen betalen of er geen toegang toe hebben. Wij vinden het geen goed resultaat als we die 7,3 megaton zouden halen, maar 3 miljoen mensen dan niet kunnen meedoen.”


CV AMBTENAAR EN TOPVROUW 

Annemieke Nijhof (Baarn, 1966) studeerde chemische technologie aan de Universiteit Twente. Eind vorig jaar stopte ze als bestuursvoorzitter van ingenieursbureau Tauw (1.200 werknemers, omzet 129 miljoen euro). Nijhof begon haar loopbaan ook bij Tauw. Als topvrouw voerde ze na de crisis in 2012 een grote reorganisatie door, waarbij ze 80 mensen ontsloeg.

Van 1998 tot 2011 werkte Nijhof als ambtenaar bij ministeries, onder meer op het gebied van water- en milieubeleid. Ze was drie jaar raadsadviseur van minister-president Jan Peter Balkenende(CDA). Nijhof is commissaris van De Nederlandsche Bank en president-commissaris van waterbedrijf Evides. Ze is gehuwd en heeft twee kinderen.


Dreigt er een tweedeling? 

„Dat denk ik niet. Maar de politiek moet wel nadenken over herverdeling. Als ze vinden dat de rekening te veel bij laagbetaalden komt, moeten ze de bijstand verhogen of de eerste belastingschijf verlagen. Of de hoogste verhogen. In de straat waar ik woon, staan ook kleine huizen. Als we ongeveer evenveel kosten moeten maken om onze huizen te verduurzamen, maar ik verdien vier keer zoveel als mijn overburen, wat vinden we daar dan van? Ieder voor zich of nivelleren?” 

Sinds december is de steun onder burgers voor klimaatingrepen gedaald.

„Mensen krijgen nu door wat het betekent. Omdat iemand met twee gehaktballen op de voorpagina van De Telegraaf stond, weet heel Nederland dat er een verband is tussen vlees eten en klimaat. Daar was ik heel blij mee. Het is ons nooit gelukt om dat uit te leggen. Tel je zegeningen dacht ik, we zijn eindelijk uit onze bubbel. Ik denk dat we De Telegraaf nog veel meer zouden moeten gebruiken om te ontdekken waar de weerstand van mensen zit.” 

Neemt u die weerstand serieus? 

„Zeker, want er zit altijd een kern van waarheid in. Een parlementariër die onzin vertelt over CO2 in cola, neem ik niet serieus, maar ik ben gefascineerd door de oom op het verjaardagsfeestje die boos is over klimaatplannen. Als je doorvraagt, komen er zorgen waar iets in zit.” 

Eerst was rekeningrijden taboe bij de VVD, nu gaat het kabinet het onderzoeken. Hoe kan dat? 

„Omdat ook de grootste tegenstanders zich gingen realiseren dat er compensatie moet komen voor de miljarden die de overheid misloopt aan benzineaccijns door de opmars van elektrisch rijden. Dat was mijn holy grail, mijn sterkste argument om rekeningrijden te bepleiten. Dit gaat ook elders een rol spelen, bijvoorbeeld als we van het gas af gaan. We zijn een fossielverslaafd land, we hebben veel belastingen gebaseerd op fossielintensieve producten.”

Hoe verklaart u het verzet tegen rekeningrijden? 

„Mijn analyse is dat het frame van ‘betaald in de file staan’ heel dominant is. Het speelt in op een gevoel van onrechtvaardigheid. Het frame klopt niet, want mensen die kunnen kiezen of ze in de spits rijden of niet gaan later de weg op als ze voor de spits moeten betalen. Daardoor staan de spitsrijders niet meer in de file. Met een beetje minder auto’s lossen files al op. Het gekke is: bij hotels vinden we het normaal om in het hoogseizoen meer te betalen, een Ubertaxi is ’s nachts duurder. Wat ik bijzonder vind, is dat een liberale partij die in marktwerking gelooft zich hier zo tegen verzet.” 

Bij de derde optie voor rekeningrijden die nu wordt onderzocht ontbreekt het woord spitsheffing, terwijl het daar wel om gaat. Mocht dat niet van de VVD? 

„Bij NS zijn ze slim: daar noemen ze het dalkorting in plaats van spitsheffing. Je kunt de beste ideeën stukmaken met het verkeerde woord en de slechtste ideeën verkopen met het juiste woord. Ik heb al jaren geleden geleerd dat taal heel belangrijk is voor beleidsmakers.”

Opmerkingen (er zijn nog geen reacties)